معرفی مجموعه آثار سه جلدی شهید روحانی تاسوکی
چنانکه میدانیم دین مبین اسلام از سه بخش تشکیل شده است؛ اصول دین، اخلاق و فروع دین، که نیازهای سه بخش وجود انسان یعنی عقل، نفس و جسم را پوشش میدهد.
با دقت در محتوای آثار شهید روحانی تاسوکی؛ حضرت حجت الاسلام و المسلمین نعمت الله پیغان، درمییابیم که تمام آثار منتشر نشده و منتشر شده ایشان در همین سه قسمت جا میگیرد. یعنی مبدأ شناسی، مقصد شناسی و راه و راهنما شناسی؛ که در مقالاتی همچون «توحید عبادی و شبهات وهابیت»، «انسان کامل»، «بررسی مسئله رؤيت خدا»، «کلام پیامبر؛ وحیانی یا بشری»، «آثار ایمان به معاد و انکار آن»،«خورشید پنهان؛ وظایف منتظران» طرح شدهاند.
بخش دیگر مقالات، در حوزه اخلاق و عرفان قرار دارند، مانند مقاله «بررسی و تدوین احادیث حیا» که میتوان گفت در این مقاله تقریباً تمامی احادیث مربوط به حیا گردآوری و با نظم و انسجامی خاص ارائه شده است. از سویی روشن است که حیا در قله فضایل و ارزشهای اخلاقی قرار دارد و گزاف نیست اگر گفته شود که حیا، تمام اخلاق است.
بخش مهم دیگری که در آثار ایشان به حوزه شریعت و رفتار تعلق دارد، مقالات اصولی است و نیز مقاله «امت واحده در قرآن» که در آن به عوامل ایجاد و تثبیت امت واحده جهان اسلام از دیدگاه قرآن کریم توجه نشان داده شده است، و بدیهی است که این اتحاد و انسجام قرآنی است که زیربنای اصلی و اصولی تشکیل تمدن اسلامی میباشد.
با این توضیح کوتاه به معرفی بیشتر مجموعه آثار این شهید سعید که تا کنون سه جلد آن منتشر شده، میپردازیم.
جلد اول مجموعه آثار شهید روحانی تاسوکی؛ حجت الاسلام والمسلمین نعمت الله پیغان: مباحث قرآن و عترت
جلد اول این مجموعه، با عنوان مباحث قرآن و عترت، در 208 صفحه و ذیل 5 فصل سامان یافته است. در فصل اول، «ارزش علم در قرآن و روایات» بحث شده و از ضرورت فراگیری آن توسط زنان و مردان سخن رفته است. فصل دوم به «امت واحده در قرآن» پرداخته و عوامل و موانع انسجام اسلامی را از منظر قرآن کریم در تفاسیر شیعه و سنی جسته است. فصل سوم به «تأملی در احادیث اثنا عشریه» پرداخته و پیشوایان دواده گانه شیعه و غیر شیعه را با یکدیگر مقایسه نموده است. در فصل چهارم ارتباط «توكيل و توثيق» بحث شده است. پرسش اصلی این مقاله این است که آیا اگر کسی از طرف امام وکالت داشت، آیا این وکالت، وثاقت او را تأیید میکند یا خیر؟ شهید سخنان مخالفان و موافقان این بحث را ذکر میکند و سپس دیدگاه خودشان را مطرح میکنند. در فصل پنجم هم به «تدوين و تطبيق احاديث حيا» همت شده که از خواندنیترین مقالات مکتوب حاضر است. «خورشيد پنهان؛ وظایف منتظران» که فصل ششم اثر حاضر است در شش بخش راجع به وظایف منتظران حضرت ولی عصر به بحث پرداخته است.
جلد اول این مجموعه، به پیشگاه عالِمِ آل محمد، حضرت امام رضا علیه السلام که شهید نعمت الله پیغان هشت سال در جوار بارگاه ملکوتی او جرعهنوش ساغر نور بود، تقدیم شده است.
جلد دوم مجموعه آثار شهید روحانی تاسوکی؛حجت الاسلام والمسلمین نعمت الله پیغان: مباحث عرفانی، فلسفی و کلامی
جلد دوم این مجموعه، با عنوان مباحث عرفانی، فلسفی و کلامی، در 260 صفحه و ذیل 8 فصل سامان یافته است.
آنچه در این مکتوب ملاحظه میفرمایید مقالات ایشان در حوزه کلام، فلسفه و عرفان نظری است که مربوط به لایه عقلانی ـ اعتقادی وجود انسان است، با این توضیح کوتاه به معرفی بیشتر مقالات کتاب حاضر میپردازیم.
عرفان نظری پیرامون دو مطلب ، بحث میکند، 1. توحید چیست؟ 2. موحد کیست؟ در این مقاله به انسان موحد با عنوان «انسان کامل از دیدگاه عرفا» و تاریخچۀ آن اشاره شده و دیدگاههای عرفا از جمله ابن عربی، جیلی و عزیزالدین نسفی در این زمینه بحث و بررسی شده است.
انسان از دیرباز خود را مواجه با برخی ناملایمات، سختیها و رنجها میدیده که حیاتش را مکدّر میساخته است و بسا از سر کنجکاوی بارها از خود پرسیده باشد: حقیقت این امور چیست؟ آیا بین شرور و امور موافق طبع او اشتراکی حقیقی وجود دارد یا نه؟ آیا منشأ شرور و خیرات یکی است یا هر یک منشأی مستقل و خاص خود را دارد و ... . مقاله «بررسی مسئله شرّ» ضمن بیان تاریخچهٔ این مباحث از منظر متفکران غرب و شرق و طرح تقریرات مختلف مسئله شرّ، به بررسی راهحلهای ارائه شده میپردازد.
معرفی کتاب «اوائل المقالات» شیخ مفید در مقاله بعدی پی گرفته شده است. کتاب اوائل المقالات، در تبیین مسائل مورد نزاع بین شیعه و فرقههای دیگر، طرح محل نزاع، بیان آرای شیعه و دفاع از نظر شیعه، جالب و جذاب است. البته پیش از معرفی کتاب، به معرفی مؤلف آن یعنی شیخ مفید هم پرداخته شده است.
مطالب مقاله بعدی که اولین بار در جمع دانشآموزان مدارس قم مطرح شده، «بررسی اجمالی عقاید اسلامی» نام دارد. تمرکز این مقاله بر بحث مهم و بنیادین خداشناسی و آثار خداشناسی است.
در مقاله «کلام پیامبر؛ وحیانی یا بشری» این مسئله مورد تأیید و تأکید است که محتوا و لفظ قرآن از سوی خداوند متعال به پیامبر نازل شده و پیامبر بدون کم و کاست آن را به مردم ابلاغ فرموده است.
در مقاله «بررسی مسئله رؤیت خدا» در سه بخش به بررسی نظریات اشاعره، معتزله و شیعه دربارۀ رؤیت و یا عدم رؤیت خداوند تبارك و تعالی در دنیا و آخرت ذیل دو آیۀ کریمۀ { لاٰ تُدْرِكُهُ الأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الأَبْصَارَ } و { وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ } پرداخته شده است. در بخش اول به نظریات طبری و نظّام نیشابوری از علمای اشاعره و در بخش دوم به دیدگاه زمخشری از علمای معتزله اشاره شده است. در بخش سوم نظریات علمای شیعه، همچون مرحوم طبرسی، علامه طباطبایی، آیت الله مكارم شیرازی، و آیت الله محمد هادی معرفت مورد بحث قرار گرفته است.
«توحید عبادی و شبهات وهابیت» عنوان مقاله بعدی است. روشن است که مسئله توحید، اولین و زیربناییترین بحثی است که پیامبر اکرم|پس از ظهور اسلام با مشرکان عصر جاهلی مطرح کرد. در زمان پیامبر اکرم| هرگز بین ایشان و مشرکان بحثی در مورد مفهوم و محتوای توحید و شرک و اقسام آنها رخ نداد، اما در دورههای بعد اختلافاتی در مفهوم و مصادیق توحید و شرک پدید آمد. این مقاله به توحید عبادی و شبهات ایجاد شده در آن از سوی وهابیت پرداخته و به آنها پاسخ گفته است.
مقاله بعد با عنوان «آثار ایمان به معاد و انکار آن» به مسئله معاد توجه نشان داده است. معاد یکی از مسائلی است که در ادیان مختلف، مورد تأکید قرار گرفته و در واقع به ادیان معنا میدهد. دین اسلام نیز بر این مسئله بسیار تأکید دارد و مباحث زیادی از قرآن و سنّت به این موضوع اختصاص یافته است. این مقاله از جایگاه معاد در قرآن و دعوت انبیا، دلایل وقوع معاد و آثار ایمان به معاد و آثار انکار معاد بحث میکنید.
جلد دوم این مجموعه، به پیشگاه حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السلام که شهید نعمت الله پیغان دو سال در جوار بارگاه ملکوتی او جرعهنوش ساغر نور بود، تقدیم شده است.
جلد سوم مجموعه آثار شهید روحانی تاسوکی؛ حجت الاسلام والمسلمین نعمت الله پیغان: مباحث اصولی
جلد سوم این مجموعه، با عنوان مباحث اصولی، در 248 صفحه و ذیل 3 فصل سامان یافته است.
آنچه در این مجلد ملاحظه میفرمایید مباحث ایشان در حوزه اصول فقه است، که مربوط به عرصه شریعت و روش استنباط احکام فقهی است و لذا به بعد رفتاری وجود انسان مرتبط است، با این توضیح کوتاه به معرفی بیشتر مطالب کتاب حاضر میپردازیم.
مسلّم است که یکی از برجستهترین ویژگیهاى قوانین جاودانهٔ اسلام، گستردگى افقهاى قانونگذارى آن است. هیچ مسئله کوچک و بزرگى در زندگى فردى و اجتماعى انسان‌ها نیست مگر آنکه قوانین اسلام آن را در بر گرفته و حدود و جایگاه آن را مشخص نموده است، اما همه احکام اسلام در روشنى و صراحت، یکسان نیستند و براى دستیابى به بسیارى از آنها به اجتهاد و استنباط احکام شرعى نیاز است. براى اجتهاد نیز ضوابط و شیوههای علمى وجود دارد که آنرا منظم و قانونمند کرده است؛ این ضوابط در دانشی به نام «علم اصول فقه» فراهم آمده است. حضرت امام محمد باقر و امام جعفر صادق’ پایهگذاران این علم هستند. روایاتى که از آن دو بزرگوار درباره مباحث گوناگون این علم روایت شده، در کتابهایى به نام أصول آل الرسول، الأصول الأصلیة و دیگر مجموعههاى روایى جمعآورى شده است.
از اصحاب ائمه^ نیز هشام بن حکم (م 179 ق) کتاب الالفاظ و مباحثها، یونس بن عبد الرحمان (م 208 ق) کتاب اختلاف الحدیث و مسائله و ابو سهل اسماعیل بن على بن اسحاق نوبختى (م 260 ق) کتاب إبطال القیاس، الخصوص و العموم و نقض اجتهاد الرأی على الراوندی را نگاشتند.
علماى بزرگ شیعه نیز هر یک آثار ارزشمندى را در این علم تألیف کردند؛ از شیخ مفید، سید مرتضى و شیخ طوسى تا شهید سید محمد باقر صدر؛ بهگونهای که مىتوان دوران کنونی را دوره اوج شکوفایى این علم دانست.
کتاب المعالم الجدیدة للاصول یکی از آثار آیت اللّه شهید سید محمد باقر صدر، از علماى بزرگ حوزه علمیه نجف اشرف و از چهرههاى درخشان فقهاى شیعه در عصر حاضر است.
این کتاب را شهید صدر در سال 1385 ق نگاشته و 12 سال بعد آن را با برخى اصلاحات و با عنوان حلقه اول بازنویسی کرده است و حلقه دوم و سوم را نیز بر آن افزوده است. این سه کتاب سه دوره کامل مقدماتى، متوسطه و عالى در علم اصول است.
شهید صدر در کتاب المعالم الجدیدة یک دوره مقدماتى علم اصول فقه را به زبانى ساده براى مبتدیان و نوآموزان این علم مطرح نموده است. کتاب المعالم الجدیدة به سبکى ساده و روان براى آموزش علم اصول نگاشته شده و مؤلف در نگارش این کتاب در صدد معرفى علم اصول به شکلى ابتدایى و روشن براى علاقهمندان به فراگیرى این علم بوده است، لذا در نگارش این کتاب به ویژگیهایى که براى رسیدن به این هدف باید رعایت شود، توجه شده است.
مباحث کتاب المعالم الجدیده به دو فصل تقسیم مىگردد:
فصل اول در مقدمات و اطلاعات عمومى علم اصول است؛ مانند: رابطه میان علم اصول و علم فقه، اهمیت علم اصول و جایگاه آن در استنباط احکام شرعى، پیدایش علم اصول، نیاز تاریخى به علم اصول، دانشمندان علم اصول، آسیبشناسى علم اصول و مباحث ارزشمند دیگر که نیمى از کتاب را به خود اختصاص داده است.
در فصل اول نوشتار حاضر، ترجمه و تلخیص همین بخش ارائه شده است. شهید نعمت الله پیغان چنانکه خود در درآمد کوتاهی که بر این ترجمه نوشته، تصریح میکند که در بسیاری از کتب اصولی اصلاً به این بحث مهم توجهی نشده است و احتمالاً همین اهمیت و نیز غفلت از طرح این بحث، ایشان را واداشته تا این بخش از کتاب شهید صدر را ترجمه کند.
فصل دوم کتاب المعالم الجدیدة خود به دو بخش تقسیم مىشود: بخشاول در استنباط احکام به وسیله دلیل است که شامل دلیل لفظى، دلیل عقلى، دلیل استقرائى و تعارض میان ادله است و بخش دوم در استنباط احکام به وسیله اصل عملى است که شامل برائت، احتیاط، تخییر، استصحاب و تعارض میان اصول است.
در فصل دوم نوشتار حاضر به تقسیمات الفاظ از حیث ظهور و خفا پرداخته شده است.
مقوله زبان یکی از پیچیده‌ترین پدیده‌های موجود در این عالم است. طی قرون متمادی، بشر برای برقراری ارتباط با دیگران و انتقال منویات خود به هم‌نوعانش و فهم مقاصد آنان چاره‌ای جز استفاده از زبان نداشته است، لکن بسیار دیده می‌شود که گفتار انسان‌ها ابهام دارد. برای حل این مشکل بایستی زبان و تعاملات زبانی هر چه بیشتر ضابطه‌مند شود، از این رو فلاسفهٔ تحلیلی زبان در قرون اخیر به این مسئله توجه فراوانی نموده و توفیقاتی را نیز به دست آورده‌اند.
بزرگان علم اصول به حسب نیازی که احساس کرده‌اند، بخشی از علم اصول را تحت عنوان «مباحث الفاظ» به این موضوع اختصاص داده‌اند و در این زمینه از فلاسفه تحلیلی زبان در غرب بسیار جلوترند.
در فصل سوم نظریۀ استعمال در مباحث اصول آیت‌الله صدر که ترجمه بخشی از کتاب بحوث فی علم الاصول است، ارائه شده است. این کتاب مجموعه درسهاى اصولی شهید آیت الله سید محمد باقر صدر (1350 – 1400 ق) است که آیت الله سید محمود هاشمى شاهرودی آن را تألیف نموده و شامل یک دوره کامل علم اصول است.
از ویژگیهاى این کتاب، گستردگى مباحث آن است، زیرا طرح احتمالات گوناگون هر مسئله، تأثیر زیادی در اعتبار و ارزش علمى نظریات دارد. شهید صدر این ویژگى را در سطح بالایی دارا بود. وى متعرض هیچ مسئله اصولى نشده، مگر آنکه به بررسى تمام صور و احتمالات آن پرداخته است. این کتاب یکى از منابع معتبر مورد استفاده طلاب است و براى دستیابى به نظریات اصولی شهید آیت الله صدر بسیار سودمند است.
جلد سوم این مجموعه به پیشگاه کریمه اهل‌بیت، بانوی مهربان و با کرامت قم، حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها که شهید نعمت الله پیغان پنج سال در جوار بارگاه ملکوتی او جرعهنوش ساغر نور بود، تقدیم شده است.
گفتنی است این سه جلد، هر سه مصور هستند و در پایان کتاب، تصاویر شهدای فاجعه تروریستی تاسوکی، تصاویر و دست خط شهید روحانی تاسوکی و ... آمده است و سعی شده که تصاویر مرتبط با محتوای کتاب باشد. ویژگی دیگر این سه مجلد آن است که در سه پیوست، گزارشی از فاجعه تروریستی تاسوکی و اسامی و شغل شهدا، مجروحین و گروگانها، زندگینامه شهید روحانی تاسوکی و آثار منتشره مؤسسه فرهنگیهنری عرشیان کویر تاسوکی ذکر شده است.
نکته دیگری که تذکر آن مناسب است این است که در پشت جلد هر یک از این آثار، دستنوشتهای کوتاه از شهید روحانی تاسوکی، مرتبط با محتوای همان مجموعه درج شده است. به عنوان نمونه در پشت جلد مجموعه مباحث قرآن و عترت این دست نوشته شهید که آیات 51 و بخشی از آیه 52 سوره مبارکه توبه است، جلوهنمایی میکند: قُلْ لَنْ يُصيبَنا إِلاَّ ما كَتَبَ اللَّهُ لَنا هُوَ مَوْلانا وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ * قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنا إِلاَّ إِحْدَى الْحُسْنَيَيْن؛ بگو : هرگز به ما جز آنچه خدا مقرّر كرده، نخواهد رسيد، او سرپرست و يار ماست و مؤمنان فقط بايد بر خدا توكل كنند. بگو: آيادرباره ما جز يكى از دو نيكى [ پيروزى يا شهادت ] را انتظار مىبريد؟
هر یک از این سه مجلد در تیراژ هزار نسخه توسط انتشارات طلیعه سبز، چاپ شده است. برای تهیه و نیز اظهار نظر راجع به این مجموعه و سایر آثار منشتر شده مؤسسه میتوانید به یکى از شیوههاى زیر اقدام فرمایید:
نشانى پستی: زاهدان، صندوق پستى 1191 ـ 98155
نشانى سایت: www.arshiyankavir.ir
شماره تماس: 09109616152
فکس: 02532856903
پست الکترونیک: arshiyankavir@gmail.com
