همه ایام، مال خداست؛ اما بعضی از ایام خصوصیتی دارد که برای آن خصوصیت «یوم الله» می‏‏ شود (امام خمینی، صحیفه امام، ج9، ص465 ـ 469)، بنابراین اربعین هم از «ایام الله» است، چرا که مغناطيس پُرجاذبه ‏ى حسينى، اولين دل‏ها را در اربعين‏ به سوى خود جذب كرد و اولين جوشش‏هاى چشمه‏ ى جوشان محبت حسينى، كه شطّ هميشه جارى زيارت را در طول اين قرن‏ها به راه انداخته است، در اربعين‏ پديد آمد و با آمدن اولين زائران ابا عبد الله الحسين عليه‏ السّلام بر سر قبر امامِ معصومِ شهيد، اولين شكوفه‏ هاى عاشورايى، در اربعين‏ شكفته شد(فرمایشات امام خامنه‏ای در تاریخ 01/ 01/ 1385) و این اولین درسى است كه اربعين به ما مى ‏دهد، یعنی زنده نگهداشتن ياد حقيقت و خاطره‏ ى شهادت در مقابل طوفان تبليغات دشمن(فرمایشات امام خامنه ‏ای در تاریخ 22/ 06/ 1368) و زنده نگهداشتن این حقیقت که اربعین «یوم الله» است و «امام» پیشاهنگ قافله عشاق و مرگ «پل».
خاصيت محيط اختناق اين است كه مردم فرصت و جرئت پيدا نمى ‏كنند كه حقايقى را كه فهميده ‏اند، در عملِ خودشان نشان بدهند؛ چون دستگاه ظالم و مستبد نمى ‏گذارد مردم بفهمند و اگر مردم فهميدند، نمى ‏گذارد به آنچه فهميده‏ اند، عمل كنند(فرمایشات امام خامنه‏ ای در تاریخ 28/ 11/ 1387)، بنابراین باید این اختناقِ رعب آور درهم شکسته شود. زیارتنامه‏ اربعین و زیارت مرقد سرور و سالار شهیدان حضرت حسین بن علی بن ابیطالب علیهما السلام که در این روز به عنوان یکی از نشانه ‏های مؤمن تعریف شده است، اربعین را با عطوفت و تحرک، گره زده است و آن را به رسانه ‏ای پرقدرت در مقابل اختناق و تهدیدِ نظام سیاسی ظالم تبدیل کرده است.
در زیارت اربعین خطاب به خداوند متعال عرض مى ‏شود: «و بذل مهجته فيك» يعنى حسين کسی است که عاشق تو بود و فقط به خاطر تو جان و خون خود را داد؛ چرا؟ «ليستنقذ عبادك من الجهالة» تا بندگان تو را از جهل نجات دهد؛ «و حيرة الضّلالة»؛ و آن‏ها را از سرگردانىِ ناشى از ضلالت و گمراهى برهاند.
سپاه مقابل در فراز بعدى اینگونه معرفى مى ‏شود: «و قد توازر عليه من غرّته الدنيا»؛ نقطه‏ ى مقابل، كسانى بودند كه فريب زندگى، آن‏ها را به خود مشغول كرده بود؛ «و باع حظّه بالأرذل الأدنى»؛ سهمى را كه خداى متعال براى هر انسانى در آفرينش عظيم خود قرار داده است و اين سهم عبارت است از سعادت و خوشبختى دنيا و آخرت به بهاى ناچيزی فروخته بودند.
براین اساس نهضت حسينى با دو نگاه قابل ملاحظه است:
نگاه اول: حركت ظاهرى حسين بن على، كه حركت عليه يك حكومت فاسد و منحرف و ظالم و سركوبگر يعنى حكومت يزيد است؛
نگاه دوم: حركت باطنی حسين بن على، که حركت عليه جهل و زبونى انسان است. در حقيقت، امام حسين اگرچه با يزيد مبارزه مى‏ كند، اما مبارزه ‏ى گسترده ‏ى تاريخى حضرتش با يزيدِ كوته ‏عمرِ بى ‏ارزش نيست؛ بلكه با جهل و پستى و گمراهى و زبونى و ذلّت انسان(فرمایشات امام خامنه ‏ای در تاریخ 26/ 01/ 1379) در تمام اعصار و در تمام ابعاد سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، نظامی، خانوادگی، اجتماعی و ... است. این نگاه به اربعین است که اربعین را همیشه زنده نگه می‏دارد و باعث ترس و هراس دشمنان از حسین بن علی می‏شود.
امروز هم هرجايى كه بشر در دنيا ضربه خورده است چه ضربه‏ى سياسى، چه ضربه‏ى نظامى و چه ضربه ‏ى اقتصادى اگر ريشه‏ اش را كاوش كند، يا در جهل است، يا در زبونى. يا نمى‏داند و معرفت لازم را به آنچه كه بايد معرفت داشته باشد، ندارد؛ يا اينكه معرفت دارد، اما خود را ارزان فروخته‏ و زبونى را خريده و تن به ذلت داده است. بر این اساس در اربعین هم به سهم اعتقاد، عقلانیت و بینش و هم به سهم اخلاق، انسانیت و عطوفت و هم به سهم جهاد، حماسه و ایثار توجه شده است.
با توجه به این نگاه است که امروزه متفكّران و روشن‏فكران و کسانی كه بى ‏غرض هستند، وقتى ماجراى امام حسين علیه السلام را مى‏بينند، احساس خضوع مى‏كنند و در واقع امام حسين، امام آن‏ها در آزادى‏خواهى، عدالت‏طلبى، مبارزه با بدي‏ها و زشتي‏ها و جهل و زبونى انسان است(فرمایشات امام خامنه‏ای در تاریخ 26/ 01/ 1379).
علاوه بر ظرفیت انسانی و آزادی خواهی حتی به قیمت شهادت در راه حفظ اسلام که در اربعین حسینی وجود دارد، امام خمینی با یادآوری اربعین‏های زنجیره‏ ای گرامی‏داشت شهدای ایران، مسلمین را به ظرفیت وحدت‏بخشی اربعین هم توجه می‏دهد، امام خمینی «اربعین» را یکی از روزهای تحکیم وحدت مسلمین جهان می‏دانند و می‏فرمایند: «ما از دست امريكا نبايد خيلى گله كنيم ... لكن از كشورهاى اسلامى و از حكومت‏هاى اسلامى بايد شكوه كنيم و فرياد بزنيم. اسلام اين قدر براى اجتماع و براى وحدت كلمه، هم تبليغ كرده است و هم عمل كرده است؛ يعنى، روزهايى را پيش آورده است كه با خود اين روزها و انگيزه اين روزها تحكيم وحدت مى‏شود مثل عاشورا و اربعين‏. (صحيفه امام، ج‏15، ص 437 ـ 438).
وحدت و افزایش قدرت به معنای جنگ طلبی نیست، چون اسلام، معتقد به جنگ‏های پیشدستانه نیست، سخنگوی اسلام ناب محمدی امام خمینی می‏فرمایند «ما براى جنگ پيشقدم نيستيم(صحيفه امام، ج‏13، ص 331). اما وقتی جنگ از سوی یزیدیان زمان، تحمیل شد، بر خلاف نظر اکثریت که معمولاً جنگ را چیز بدی می‏دانند، امام خمینی مسلمین را به ابعاد مثبت مبارزه و جهاد و در نظر گرفتن رضای الهی توجه ‏دادند و ‏فرمودند: «ان شاء اللَّه، مسلمين هم توجه مى‏كنند به آن. يكى اينكه مردم از جنگ خسته نشوند(صحيفه امام، ج‏13، ص 331). در هر صورت، جنگ از يك جهت خيلى خوب است و آن اين است كه شجاعتى را كه در باطن انسان است بروز مى‏دهد و براى انسان تحرك حاصل مى‏شود. انسان از آن خمودى بيرون مى ‏آيد. ... فرق ما بين ما و آنها اين است كه ما انگيزه‏ مان اسلام است(صحيفه امام، ج‏13، ص 250).
به این ترتیب امام خمینی و مقام معظم رهبری به خوبی از برکات و ظرفیت اسلام، که ذاتاً دینی سیاسی است، و از جمله آیین سیاسی اربعین در راستای مبارزه با ظلم و ستم و اسلام آمریکایی در سه عرصه ملی، منطقه ‏ای و بین المللی بهره برده و می‏برند. ایشان به خوبی مردم را با ظرفیت‏های اسلام ناب محمدی و از جمله ظرفیت‏های نهضت حسینی و اربعین، آگاه کرده و تلاش دارند که مسلمین و مستضعفین به صورت منسجم و متحد در برابر یزیدیان و مستکبران زمان قرار بگیرند و نهراسند، تا کارکرد ظلم‏ ستیزانه اربعین را که یکی از اهداف قیام اباعبدالله الحسین بود و گوشه ‏ای از آن در ایران ظاهر شد، در دنیا و به ویژه در قدس شریف، جلوه ‏گر سازند. و الحمد لله رب العالمین.